2009-2010 Yılı İstanbul İli Okullarına Dair Deprem Raporu

Yunus Öztürk - 16 Ağustos 2010 - Güncel Politika / Türkiye

Facebooktwittergoogle_plusredditlinkedinmail

17 Ağustos depreminin yeni bir yıl dönümünde, özellikle eğitim kurumlarındaki durum düne göre daha iyi durumda mı? Bu soruya verilecek yanıt “kaynak” var mı sorusuna verilecek yanıta bağlı. Her ne kadar okullarda güçlendirme ve yeniden inşa çalışmaları devam ediyor gibi görünse de, önlem adı altında yapılan çalışmaların çoğunda ihaleler ve müteahitler ön plandadır.

Bu çerçevede 2009-2010 yılına dair Eğitim Sen İstanbul 1 Nolu Şube (Bakırköy) bünyesinde yapılan aşağıdaki çalışma bize bir fikir verecektir.

2009-2010 Yılı İstanbul İli Deprem Raporu

İstanbul’da “örgün eğitim”de özel ve kamuya ait ilk ve orta öğretim kurumunun sayısı 2 bin 707 (bin 930 kamu, 777 özel); bu kurumlara ait bina sayısı ise, yaklaşık 3 bin 500’dür. Yaklaşık 2 milyon 323 bin öğrenci ve 82 bin öğretmen eğitim ve öğretimde bulunuyor.

“Yaygın eğitim” (dershane ve kurslar) da ise, 772 bin öğrenci, 2 bin 33 kurum, 74 bin öğretmen bulunmaktadır.[1]

İstanbul gibi büyük bir kentte deprem olasılığı varken eğitim kurumlarının olası bir depreme karşı hazırlıklarının ne durumda olduğu; bu konuda önlem alınmasının gereği açıktır.

Ancak şu var: Deprem konusunda özel eğitim kurumlarında yapılan güçlendirme ve yeniden inşa faaliyetleri hakkında bilgiye sahip değiliz. Kamuoyunda da “şu özel eğitim kurumunda şöyle bir önlem alınıyor” biçiminde bir habere de rastlamadık.

Kısmen bilgisine sahip olduğumuz kamuya ait eğitim kurumlarıdır.

Devlet okullarında durum ise şudur:

1999 Ağustos ile Şubat 2006 arasında İl Milli Eğitim Müdürlüğünün İstanbul Afet Yönetim Merkezine verdiği bilgiye göre 80 okulda takviye güçlendirme gerçekleştirildi. 133 okul yıkılıp yeniden yapıldı. 466 okul binasının depremsellik analizleri yapılarak takviye projeleri hazırlandı. [2]

Daha çok projelendirmeyle sınırlı kalan ve esas olarak da “bütçe yokluğu” nedeniyle ertelenen dolayısıyla bir hayli risk alınarak yedi yıl gibi uzun zaman diliminin gerektiği gibi değerlendirilemediğine tanık oluyoruz.

2006-2007 yıllar ise, hem Dünya Bankasından[3] kredi alınması hem de 2007 yılında bina yapımı için Deprem Şartnamesi’nin yayınlanmasıyla birlikte, okulların incelenmesine hız veriliyor; güçlendirme ve yeniden inşa çalışmaları devam ediyor.

Çarpıcı olan yan şu ki, yeni inşaatlarda uyulması gereken Deprem Şartnamesi’nin yayınlanması 2007 yılını; yani depremden 8 yıl sonrasını bulmuştur. Kredilerin alınması da yakın tarihlidir. 7-8 yılın gerektiği gibi kullanılmadığı açıktır.

2006 yılında İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık (İSMEP) Projesi oluşturuluyor. Projenin uygulama ve koordinasyonu için, İl Özel İdaresine bağlı olarak İstanbul Proje Koordinasyon Birimi 1 Şubat 2006 tarihinde kuruluyor.

İSMEP Projesi ek finansman kaynağı sağlamak için yapılan çalışmalar çerçevesinde, yakın zamanda Avrupa Konseyi Kalkınma Bankasından da 310 milyon Euro’luk bir anlaşma yapmış bulunuyor.

Hem Dünya Bankasından hem de Avrupa Konseyi Kalkınma Bankasından alınan bu borçların 2010 ve 2015 yılları içinde tamamlanacak çalışmalara aittir.

Depremle ilgili alınan önlemler borç bulunduğu sürece ilerlemektedir.

İSMEP kapsamında son bir buçuk yıl içinde ise,

101 Okulun güçlendirilme çalışmaları bitirilmiştir.
41 okul’un güçlendirme çalışmalarına başlanmıştır.
11 Okulun yıkılıp yeniden yapımına başlanılmıştır.
239 okulda güçlendirme ya da yıkılıp yeniden yapım fizibilite projeleri hazırlanmıştır. [4]

İSMEP’in çalışma yöntemi şöyledir: Deprem Şartnamesine göre okullar encümenler tarafından incelenmekte, binaların güçlendirme maliyetleri çıkartılmakta, güçlendirme maliyeti binanın yapımının yüzde 40’ını (bu oran İstanbul Valiliği tarafından belirlenmiştir) geçtiğinde ise, bina yıkılıp yenisi yapılmaktadır.

İSMEP her bina için ayrı ihale açmakta ve ihaleler üzerinden de güçlendirme ve yeniden yapım çalışmalarını sürdürmektedir.

Ancak alınan krediler esas olarak depreme karşı güçlendirmeyle ilgili olduğu için, binaların yeniden inşası ikinci planda kalmaktadır. Dolayısıyla da güçlendirme maliyeti yüksek olan okul binalarının yıkılımla kararı verilmesi ve yeniden yapımı ayrıca uzun bir süreyi kapsamaktadır. Kamuoyunda da “yıkılacak binada eğitim yapılıyor” algısına yol açılmaktadır.

İşin özü şu ki, deprem şartnamesine göre güçlendirilmesi gereken ve güçlendirme maliyeti yeniden inşa edilme maliyetinin yüzde 40’ını bulan binalar ikinci planda kalmaktadır. Güçlendirme ekonomik bulunmadığı için yıkımına karar verilen okul binalarının sayısı, söz konusu encümen incelenmesi ve maliyet hesaplanmasının ardından ortaya çıkabilmektedir. Bu çalışmalar, kademe kademe yürütülmektedir.

Temmuz 2008 itibariyle yukarıda ifade ettiğimiz 41 okulun güçlendirilmesi Eylül 2008’de tamamlanması öngörülüyor. Yeniden yapımına başlanan 11 okulun 2’si tamamlanmıştır ve 9’unun Eylül 2008’de teslimi öngörülüyor.

Şu anki çalışmalar çerçevesinde 654 okulun incelenmesi yapılmış, 370 okulun incelenmesi devam ediyor. 99 okulun ise güçlendirilmesine dair ihaleler açılmış bulunmaktadır. Kredi bulunması halinde diğer güçlendirmeler de yapılacaktır.

Toplamda İSMEP çerçevesinde bin 300 okul (bin 800 bina) incelenmiş bulunuyor.

* * *

Bu veriler ışığında şunları söyleyebiliriz:

  • Depreme karşı alınacak önlemler çerçevesinde esas alınan ölçüt “Deprem Şartnamesi” kabul edilmiştir ve bu şartname çerçevesindeki incelemeler sonucunda ise, “bina güçlendirme” çalışmaları yapılmaktadır.
  • Uzmanlar tarafından “güçlendirme” yönteminin bir önlem olarak tartışılır olmakla birlikte kredinin “yeni okul yapımı” için verilmemesi sebebiyle öncelik güçlendirmeye verilmiştir.
  • İncelenmesi tamamlanan okullarda 320 okul güçlendirilmiş, 144 okul yeniden yapılmıştır. İhaleler açılmaya devam ettiğine göre sayı artacaktır. Toplam 464 okulun işlem görmesi, yaklaşık yüzde 41’inin deprem şartnamesine uygun olmadığı; dolayısıyla riskli olduğunu ortaya koyar. Bu oranın inceleme çalışmalarının sonucunda güçlendirilecek bina ve okul sayısının toplamdaki oranının yüzde 60-70’leri bulması mümkündür.
  • Bunca riskli bina varken, ancak kredi (borç) bulunabildiği anda; yani bir buçuk yıl önce ciddi sayılacak çalışmalar başlatılmıştır.
  • İstanbul ilinde hala “yığma bina” tabir edilen depremde hasar görmese bile teknik olarak ömrünü doldurmuş okullar bulunmaktadır. Bunların yeniden inşası gerektiği için, projenin kapsamında en altta yer almaktadır. İnceleme 2000 yılı sonrasında inşa edilen okullardan başlanarak yapılmaktadır.
  • Üstelik TOKİ çalışmaları kapsamında deprem riski olan bölgelerde (örneğin Tozkoparan’da) toplu konut yapımına öncelik verilerek okul arsalarının TOKİ’ye devri de söz konusudur.
  • İhaleler taşeron firmalara verilmektedir. İhale sisteminin zaafı gereği, en düşük fiyatı veren ihaleyi almaktadır. Bu durumda yeniden okul yapımı inşaatları aksamaktadır. Nitekim 11 okuldan henüz 2’si tamamlanmıştır. Oysa birçoğunun geçen yıl bitmesi kararlaştırılmıştı .
  • Yaklaşık 800 milyon Doları bulan (toplam 620 milyon Euro) kredinin kullanılmasıyla sınırlı bir çalışmayla karşı karşıyayız. 2,5 milyon öğrencimiz 82 bin öğretmenimiz “kaynak yok” denilerek 8 yıla yakın (1999-2007) boşa geçen; risk altında bırakılan bir tercihle karşı karşıya kalmıştır.
  • Bölgemizin depreme hazırlığının 1 milyar doları bile bulmadığı düşünülürse, bu rakamın Türkiye bütçesi ve İstanbul için sözü bile edilmemesi gerekirken (neredeyse zengin bir kişiden bile bulunabilecek bir miktardır) boş geçen 7-8 yılın sorumluluğunu Milli Eğitim Bakanlığımızda ve merkezi yönetimde olduğu da açıktır. Öyle görülüyor ki, depreme karşı hazırlığın sorumluluğu Dünya Bankası ve AB Kalkınma Bankasından alınan krediye kalmıştır.

Öğrenci ve öğretmenlerimize gereken değeri veriyor muyuz?

Sizce depreme hazır mıyız?


[1] İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü 2007-2008 istatistikleri, http://istanbul.meb.gov.tr/bolumler/stratejigelistirme/istatistik.html

[2] Kredi ve Yurtlar Kurumu’na bağlı faaliyet gösteren 49 bina için depreme karşı hasar görebilirlik denetlemesini yapıldı. 23 bina için güçlendirme projeleri yapıldı. Çemberlitaş Kız Yurdu’na ait 3 bina, Atatürk Öğrenci Sitesi’ne ait 2 bina, Abdi İpekçi Öğrenci Yurdu’na ait 3 bina güçlendirildi. Vezneciler Yurdu’na ait 4 blok, Fatih Kız Yurdu’na ait 1 blok, Atatürk Öğrenci Sitesi’ne ait 2 blok güçlendirme çalışması planlamasına alınmıştır. http://www.istanbulaym.gov.tr/tr/pages/?section=guclendirme

[3] “4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkındaki Kanuna 5335 sayılı Kanunla eklenen geçici 8’nci maddesi gereği, Bakanlar Kurulunca alınan 06.06.2005 tarih ve 2005/8962 sayılı kararla Dünya Bankasından sağlanan 310 milyon Euro (400 milyon dolar) kredi İstanbul Valiliği İl Özel İdaresine karşılıksız tahsis edilmiştir.” www.ipkb.gov.tr

[4] 3 adet yurt binası için güçlendirme ihalesi yapılacak. 1 adet yurdun yeniden yapım inşaat ihalesi yapılacaktır. 1 adet idari binanın  güçlendirme inşaatı devam etmektedir.

Facebooktwittergoogle_plusredditlinkedinmail

› tags: Deprem ve okullar /

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.