marks heykeli oturan-marx

Heykelleri sürenleri de…

E.Ahmet Tonak - 21 Eylül 2014 - Dünya / Teorik Tartışmalar

Facebooktwittergoogle_plusredditlinkedinmail

Geçen Nisan başı bir vesileyle Budapeşte’de üç dört gün geçirmiştim. Doğu Avrupa ülkelerinin kendi sosyalist geçmişleri ile nasıl hesaplaştıkları, ne yapıp ne ettikleri hep çok ilgimi çekmiştir. O deneyimlerin çoğunun özenilecek bir yanı olmadığı malum. Hele, söz konusu ülke Macaristan olunca, akla, ister istemez 1956 Ekim ayaklanması ve Sovyetlerin bu direnişi kanlı bir biçimde bastırışı geliyor.

Her ülkenin kendi tarihinden kaynaklanan farklılıklar olmakla birlikte, sosyalist geçmişle hesaplaşma biçiminin Doğu Avrupa’da ve Rusya’da taşıdığı ortak özellikler var. Mesela, yeni rejimlerin sosyalist dönemden kalan heykellerle arası iyi değil. Prag’da da, Berlin’de de, St. Petersburg’da da durum bu. Ama, husumetin derecesi ülkeden ülkeye farklı. Eski dönemin heykellerine en acımasız olanın Macaristan olduğunu düşünüyorum. Budapeşte’de sosyalist dönemden pek bir heykel bırakmamışlar.

Elimdeki gezi kitabından, çoğu Budapeşte’den toplanmış olan eski dönem heykellerin Memento Park adlı bir açık hava müzesinde sergilendiğini duyunca meraklandım. Bir an müzenin eski dönemin heykellerine meraklı bir grup ya da kurum tarafından “aman atılmasınlar, korunsunlar” diye oluşturulmuş olabileceğini bile düşündüm. Oysa, tam tersine, diktatörlük döneminin alamet-i farikası olarak, “görün, ders alın” dercesine heykeller bir araya getirilmiş. Şehir dışına sürülen heykellerle kapitalist demokrasiye hayranlık duymamız bekleniyor.

marx-engels-isci

Memento Park’a Budapeşte’nin içinden gitmek bayağı zor. İlkin uzunca bir metro yolculuğu yapmanız, ardından da bir otobüs macerasını göze almanız gerekiyor. Otobüste benden başka, 7-8 kişilik İtalyan bir grup vardı. Yandaki fotoğraflardan birinde, sonradan, komünist partili emekli bir işçi grubu olduğunu öğrendiğim bu grup, o malum güçlü kuvvetli işçi heykeli önünde. Diğerinde de bendeniz parkın giriş kapısının sağ tarafındaki Marx ve Engels ile –kapının solunda da Lenin vardı tabi ki! İtalyanların neye hayran kaldıklarını bilemem, ama, Memento Park’ın pazıları şişkin sosyalistlerle aramın düzelmesine yetmediği kesin.

Benim ziyaretten bu yana 5-6 ay geçti, Macaristan’da heykelleri yerinden etme tekrar gündemde. Son kazazede de Marx. En iyi üniversitelerden biri olduğu rivayet edilen Corvinus Üniversitesi’ndeki oturan Marx heykeli de sökülüverdi geçenlerde. Üniversitenin eski adı Karl Marx İktisat Üniversitesi imiş. 1989’da rejim değiştikten kısa bir süre sonra üniversiteye Macar krallarından Corvinus’un adını vermişler. Ve nihayet Ağustos’ta da sıra, 4 metre yüksekliğinde, elinde (Kapital olduğu rivayet edilen) kitabı ile oturan Marx’ın da sürülmesine gelmiş.

marxtan-sonraBatı’da Kapital’in kendisinin de, taklitlerinin de tekrar moda olduğu dönemde Doğu’da heykelinden bile korkulması neyin cilvesidir? Düşünmeye değer. Tabii, bu arada olan üniversitenin öğrencilerine olmuş. Heykelli günlerde birbirlerine “Marx’ta buluşalım” derlermiş! Artık diyemiyorlar.

Üniversitedeki oturan Marx’tan korktular, ayakta olanı Budapeşte dışına sürdüler.

Gün gelir, heykelleri sürenleri de sürerler. (sendika.org)

Facebooktwittergoogle_plusredditlinkedinmail

› tags: Budapeşte / Doğu Avrupa / heykel / Karl Marks / sermaye /

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.