1908-secimleri

“Demokrasi” tarihimizde İttihat ve Terakki nin “sopalı seçim”i

Şöhret Baltaş - 11 Haziran 2015 - Teorik Tartışmalar / Türkiye

Facebooktwittergoogle_plusredditlinkedinmail

İttihat ve Terakki, Osmanlı halklarının birliği fikri ile yola çıkmıştı. Adı bile “Birlik ve İlerleme” anlamına geliyordu. İçinde çok sayıda Ermeni, Rum ve Yahudi’nin bulunduğu partinin kuruluşunda ilan ettiği amaç saltanata karşı meşrutiyetti.

1908’de, Avrupalı bir vali atanmasına karşı Manastır’da başlayan ve hızla Balkan kentlerini etkisi altına alan isyan karşısında padişahın geri adım atması üzerine halkın sokaklara dökülerek kutladığı şey, aslında bir “halk devrimiydi”… Kuşkusuz, kendisinden bir yüzyıl önce zaferini ilan etmiş olan burjuva devrimlerinin izinden giden bir halk hareketiydi ama içerisinde esnaf, tüccar, asker ve eşraf kadar işçi ve köylüler de vardı. Örneğin Abraham Benaroya, Musevi bir işçi önderiydi ve o günleri şöyle anlatıyordu:

“Günlerce ve haftalarca Sabri Paşa Caddesi ve Beyaz Kule Bahçeleri bayraklar, kutlamalar ve Türkiye’nin kurtuluşu şarkılarından başka bir şey görmedi, duymadı. Bütün konuşmaların ortak bir temposu, ortak bir motifi vardı: ‘33 yıl boyunca, 30 milyon insan despot bir padişahın ve onun 300 hizmetkarı ve ajanlarının baskısı altında inledi. 30 kahraman, devrimin bayrağını yükseltti ve despot düştü; özgürlük gelmişti. Türkler ve Hıristiyanlar; herkes için özgürlük. Şimdi hepimiz kardeşiz. Müslümanlar, Hıristiyanlar, Museviler, Türkler, Arnavutlar, Araplar, Rumlar ve Bulgarlar, anavatan Osmanlı’nın özgür vatandaşlarıyız.”

Makedon milliyetçileri bile gelişen halk hareketinden etkilenerek silahlarını Jön Türklere teslim ediyor ve “İmparatorluktaki bütün uluslara deklarasyon” başlığıyla bütün halkların ortak mücadelesine destek verdiklerini açıklıyorlardı.

25 Temmuz 1908’de ilan edilen meşrutiyetin ardından işçi hareketlerinde ciddi bir artış meydana geliyor, sosyalist fikirler yaygınlaşarak çok sayıda taraftar buluyordu. Balkanlarda 1 Mayıs’larda binlerce işçiyi yürüten İşçiler Derneği; Yahudi Abraham Benaroya’nın kurduğu Selanik İşçi Derneği; İstanbul’daki ilk 1 Mayıs gösterisini düzenleyen Teodor Sivaçev adlı Bulgar matbaa işçisi; İstanbul Sosyalist Merkezi, sosyalist derneklerden sadece birkaçıydı.

Selanik Sosyalist İşçi Federasyonu, Osmanlı işçi sınıfını tek bir sosyalist çatı altında toplamaya çalışıyor, bu amaçla Rumca, Bulgarca, Türkçe ve Ladino’ca (Selanik Yahudilerinin konuştuğu dil) olmak üzere 4 ayrı dilde “Amele” isimli bir gazete çıkarıyordu. “Ergaten” de (Irgat) Rum adlı ama her milletten insanın okuyup yazdığı bir sosyalist işçi gazetesiydi.

1908 seçimlerinde meclise giren vekiller arasında kendilerini açıkça “sosyalist” olarak nitelendiren 6 milletvekili vardı.

İttihat ve Terakki ise, aşağıdan gelişen bu devrimi kendi akışına bırakıp ulus-devlet projesinin gereklerini ihmal edecek değildi elbet…  Osmanlı halklarının (radikalleşme ihtimalini de taşıyan) mücadele birliği yerine kapitalist bir ulus devlet, üniter bir yapı ve tek dil-tek din isteyen İttihat ve Terakki 1912’den sonra giderek çok daha milliyetçi bir eğilim sergiledi. Sermayenin Müslüman-Türk kesimlerin eline geçmesi için İttihatçılar açık bir despotizm uygulamanın yanı sıra, kendisine bağlı gizli çetelerle de halk arasında terör estiriyordu.

İttihat ve Terakki’nin ulus egemenliğine dayalı etnik ve dinsel arındırma operasyonu, öte yandan gayrimüslim-Müslüman işçilerin birliğini temsil eden işçi derneklerini de kapsıyor; Enver, Cemal ve Talat paşalardan oluşan üçlü diktatörlük aşağıdan devrimin pek çok özelliğini taşıyan 1908 Devrimi’ni kontrolü altına almaya çalışıyordu. Enver’in yönetimindeki Teşkilat-ı Mahsusa partinin “vurucu gücü” olan gizli çete olarak gayrimüslimlerin mülklerine el koyanlar tarafından besleniyor, “Türkleştirme” hedefine yürüyüşte yasal “zorlukların” yetmediği noktada yasadışı uygulamalarla Türk olmayan unsurları sindiriyor, göçe zorluyor, yok ediyordu.

İttihat ve Terakki’nin despotluğuna karşı yükselen muhalefetin bir kesimi, 1911 yılı sonlarında “Hürriyet ve İtilaf Fırkası” adıyla yeni bir parti kurarak mücadeleye girişti; Aralık ayındaki ara seçimlerde de ciddi bir başarı elde etti. Meclis’te de kendisine karşı muhalefetin güçlendiğini gören İttihat ve Terakki, Meclis’in yenilenmesi için seçimlere gitti. Artık Meclis içindeki muhaliflerini tasfiye edebilir, bir “seçim galibi” olarak yeniden itibarını artırabilirdi.

1912 yılı Meclisi Mebusan seçiminde her iki parti de, propagandalarında dini kullandılar. İttihat ve Terakki, Hürriyet ve İtilafçıların Anadolu’nun kültürüne, dinine yabancı, Batıcı olduklarını söylüyor; Hürriyet ve İtilafçılar ise İttihat ve Terakki’nin orucu ve namazı yasaklayacaklarını iddia ediyorlardı. Ama İttihat ve Terakki, iktidarın tüm imkânlarını seferber etme şansına sahipti tabii; vali, kaymakam, emniyet ve orduda “yandaş”larını güçlendiren tayinler yaptı;  askerleri meydanlarda “Yaşasın cemiyet” bağırışlarıyla yürüttü; üst rütbeli subayların erlere İttihat propagandası yapmasını sağladı…

1912 yılı Ocak ayı sonunda seçim yapıldı. İttihat ve Terakki seçimden önce olduğu gibi seçim gününde de kazanmak için tehditlerden ve baskıdan kaçınmadı, seçime hile ve yolsuzluk karıştırdı.  Oyunu kullanmaya giden birçok kişi, İttihat yanlıları tarafından darp edildi. Hürriyet ve İtilaf Fırkası tarafından Siroz’a şube açmak için gönderilen Mustafa Nuri Bey, İttihat ve Terakki fedailerince dövülerek öldürüldü. Alenen zorbalıkla “kazanılan” bu seçim tarihe “Sopalı Seçim” olarak geçti.

Ancak zorla seçim kazanan İttihat ve Terakki’nin iktidarı uzun sürmedi. Muhalefet seçim sonuçlarını gayrimeşru ilan etti ve ordu içinde de “Halâskâr Zâbitân” adıyla, İttihat ve Terakki despotizmine son vermeyi hedefleyen bir örgüt ortaya çıktı. 16 Temmuz 1912’de, Halâskâr Zâbitân grubunun muhtırası üzerine Sait Paşa başkanlığındaki İttihat ve Terakki hükümeti istifa etmek zorunda kaldı.

meseledergisi.com

Facebooktwittergoogle_plusredditlinkedinmail

› tags: İttihat ve Terakki / Seçimler /

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.